Mäddkåʹdd- ja soti-oođõõzz ouʹdde pohttmõš

Mäddkåʹdd- da soti-oođõõzzâst piijât ođđ mäddkooʹddid, oođeet sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõl raajõõzz, kääzzkõõzzid da teäggtõõzz di seeʹrdet mäddkooʹddid ođđ tuâjaid. Oođõõzz lij mieʹrr pueʹtted viõʹǩǩe 1.1.2021 ääʹljeeʹl.

Šuurmõs muuttâs lij juâkkmõš koolm vaaldâšm tässa. Juätkast Lääʹddjânnam õõlmâs vaaldâšm jäʹrjstet koolm tääʹzzest, kookk lie riikk, mäddkåʹdd da kåʹdd.

Jiõččvaaldšmallaš mäddkooʹddid raajât ânnʼjõž mäddkåʹddjuâǥǥ vuâđald. Juätkast 18 mäddkåʹdded jäʹrjste puk vuuʹdes sosiaal- da tiõrvâsvuõttkääzzkõõzzid. Mäddkooʹddid serddje še jeeʹres tuâj JTP-kõõskõõzzin, TJ-konttrin, vuʹvddvaaldâšmkonttrin, mäddkooʹddi leettain da jeeʹres kåʹddõhttmin di kooʹddin. 

Tät ǩeäʹppad miârkteeinalla jeeʹresnallšem sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõl jäʹrjstummšest vaʹstteei da kooʹddi õhttsaž lääʹjjest šiõttuum organisaatioi meäʹr, ǥu tuâj serddje ââlda 190 jeeʹres vaʹstteei veʹrǧǧniiʹǩǩin 18 mäddkådda. Oođõõzz mieʹldd kääzzkõõzzid pââʹstet jååʹđted pueʹrben vooudlânji tääʹssteäddlaž obbvuõttân. 

Mâiʹd oođõõzzin kuõzztõõlât?

Oođõõzz täävtõssân lij taʹrjjeed oummid ânnʼjõõžž õõutverddsab kääzzkõõzzid, ooʹcceed järrnummšid pueʹrrvââjjam- da tiõrvâsvuõđ beäʹlnn di tuõʹllstõõlât kuuli šõddmõõžž. Vuâđđkääzzkõõzzid pueʹreet da digitaalʼlaž kääzzkõõzzid ââʹnet pueʹrben äuʹǩǩen.

Vuõss-sââʹjest riikk vaʹsttad puõʹtti mäddkooʹddi teäggtõõzzâst. Sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõl määŋgkanaalʼlaž teäggtõõzz viiǥǥât õõutǩeârddsab årra da lââʹzztet oummi vääʹld vaʹlljeed kääzzkõõzzin.

Oođõõzz täävtõssân lij tuõrrâd õʹhtte jõnn vueʹzz õõlmâs tällõõzz ǩeâllʼjemvääʹnest. Halltõõzz 10 miljaard eeuʹr šeäʹšttemtäävtõõzzâst nuʹtt 3 miljaard euʹrred lij vuäǯǯad sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõl oođummšin eeʹjj 2029 räjja mõõneeʹst.  Koolm miljaard  eeuʹr šeäʹšttemtäävtõʹsse kuåsttmõš oudldâstt, što mâân vuäǯǯa juätkast šorrned tåʹlǩ 0,9 proseʹntted eeʹjjest, ǥo tõk ååʹn šorrne 2,4 proseʹntted eeʹjjest.

Mäddkååʹdd vaʹsttee määŋgnallšem tuâjain

Ođđ mäddkooʹddid serddje sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõl lââʹssen 1.1.2021 ääʹljeeʹl täk tuâj:

  • sosiaal- da tiõrvâsvuõtthuõll
  • peälštemtoimm
  • pirrõstiõrvâsvuõtthuõll
  • mäddtääl da mäddvuuʹd ooudâsviikkmõš
  • vuuʹdi da tõi jieʹllemvueʹǩǩjieʹllem õõudâsviikkmõš, põõrǥâs-, tuâjj- da jieʹllemvueʹǩǩ-kääzzkõõzzi jäʹrjstummuš da aazztâʹttem ooudummuš
  • vuuʹdi ââʹnnem plaanummuš da oʹhjjummuš, mäddkåʹddkääʹvvtummuš di raajõstooim ooudummuš
  • kueʹll- da čääʹcctääll, čääʹcchuõl plaanmõš di čääʹcc- da miârrhåidd
  • trafikkriâšldõkplaanummuš da vooudlaž čuõkkui vaaldšummuš
  • mäddkååddlaž identiteeʹtt di kulttuur, siltteem da liikkeem ooudummuš
  • õhttsažkååʹdd staanvuõttstrategia kuulli vooudlaž vaʹrrjõõttmõš.
  • lääʹjj vuâđald uʹvddmest åårrai jeeʹres vooudlaž tuâj.

Oođõõzz väʹlddlääʹjj

Tän poodd jååʹttmen lij veiddsõs soti- da mäddkåʹddoođõõzz valmštõõllâmtuâjj. Täk lie oođõʹsse kuulli väʹlddlääʹjj: 

  • Soti-riâššâmlääʹǩǩ
  • Viõʹǩǩepiijjâmlääʹǩǩ
  • Mäddkåʹddlääʹǩǩ
  • Teäggtõõzz kuõskki lääʹjj
    • mäddkooʹddi teäggtõslääʹǩǩ
    • kååʹdd vuâđđkääzzkõõzzi riikkvueʹsslääʹǩǩ 
  • Piiđtummuž kuõskki lääʹjj
  • Tuâjjlažkååʹdd kuõskki lääʹjj
  • Vaal-lääʹjjšiõttummuš
  • Takai vaaldâšmlääʹjj
  • Oolandd